Przy naprawie starego radia chcesz dodać rezystor do obwodu albo sprawdzić, czy dwa elementy są połączone jeden za drugim. W takim układzie przez każdy element płynie ten sam prąd, choć napięcie rozkłada się między nimi zależnie od ich właściwości.

W szeregu płynie ten sam prąd, ale pomiar zależy od tego, co mierzysz
- Prąd jest jednakowy w każdym elemencie jednej nierozgałęzionej gałęzi.
- Napięcia na elementach sumują się do napięcia całego układu.
- Rezystory połączone szeregowo mają łączną rezystancję równą sumie ich wartości.
- Amperomierz włącza się w szereg, a woltomierz równolegle do mierzonego elementu.
- Przerwa w jednym miejscu może zatrzymać prąd w całej gałęzi.
O połączeniu decyduje brak odgałęzienia między elementami
Spójrz na ścieżkę na płytce: jeśli prąd musi przejść kolejno przez rezystor, diodę i kolejny element, a po drodze nie ma rozgałęzienia, elementy tworzą połączenie szeregowe. Samo ułożenie części jedna za drugą na schemacie nie wystarczy; liczy się to, czy między nimi powstaje osobna droga dla prądu.
W tej samej gałęzi natężenie prądu jest jednakowe, a napięcie źródła rozkłada się na spadki napięć poszczególnych elementów. Dla rezystorów rezystancję zastępczą oblicza się przez dodanie ich wartości: przykładowo 1 kΩ i 2,2 kΩ dają razem 3,2 kΩ. To ułatwia analizę prostego obwodu, ale przy podłączonym odbiorniku sam rachunek może już nie wystarczyć.
Równe rezystory nie gwarantują równego napięcia po podłączeniu odbiornika
Dzielnik napięcia z dwóch jednakowych rezystorów wydaje się prosty: przy zasilaniu 12 V punkt środkowy wypada w przybliżeniu na poziomie 6 V. Taki wynik zakłada jednak, że wyjście dzielnika jest praktycznie nieobciążone. Podłącz odbiornik, a napięcie może się wyraźnie zmienić.
Załóżmy, że oba rezystory mają po 10 kΩ, a do dolnego z nich równolegle podłączono odbiornik o rezystancji 10 kΩ. Dolna część dzielnika ma wtedy 5 kΩ, więc napięcie w punkcie środkowym wynosi 4 V, a nie 6 V. To policzony przykład obciążenia dzielnika, zgodny z zasadą opisaną w materiałach Analog Devices.
Wniosek jest praktyczny: jeśli dzielnik ma dostarczać sygnał do układu elektronicznego, sprawdź jego obciążenie, zanim uznasz obliczone napięcie za gotowe. Przy odbiorniku pobierającym zauważalny prąd napięcie wyjściowe spadnie; do stabilniejszego sygnału może być potrzebny bufor, na przykład wtórnik napięciowy.
Multimetr podłącz inaczej do prądu, inaczej do napięcia
Przy pomiarze prądu trzeba przerwać gałąź i włączyć miernik w jej tor. Przy pomiarze napięcia nie przerywa się obwodu: końcówki miernika przykłada się do dwóch punktów, między którymi chcesz sprawdzić różnicę potencjałów. Pomylenie tych sposobów podłączenia może skończyć się przepaleniem bezpiecznika w mierniku albo uszkodzeniem układu.
Instrukcja multimetru Fluke 15B+/17B+/18B+ opisuje pomiar prądu z miernikiem włączonym szeregowo i zaleca odłączenie zasilania przed wpięciem urządzenia w obwód. Dla pomiaru napięcia miernik podłącza się równolegle. Prawdę mówiąc, w amatorskich naprawach częściej szkodzi pośpiech przy zmianie gniazda pomiarowego niż trudny wzór.
| Sytuacja | Prawdopodobna przyczyna lub skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Pomiar prądu daje zero, choć urządzenie powinno działać | Miernik może nie być włączony w szereg albo gałąź jest przerwana | Wyłącz zasilanie, sprawdź ciągłość gałęzi i właściwe gniazdo miernika, a potem włącz go w tor prądu |
| Po podłączeniu miernika obwód przestaje działać | Miernik ustawiony na pomiar prądu mógł zostać przyłożony równolegle do źródła lub elementu | Odłącz zasilanie i sprawdź bezpiecznik oraz przewody miernika przed kolejną próbą |
| Napięcie dzielnika jest niższe po dołączeniu odbiornika | Odbiornik obciąża dzielnik | Uwzględnij rezystancję wejściową odbiornika albo zastosuj bufor |
| Cały szereg przestaje przewodzić | Jeden z elementów lub przewodów może być przerwany | Przy wyłączonym zasilaniu sprawdź po kolei połączenia i elementy |
Przy samym pomiarze napięcia też istnieje subtelny haczyk: miernik nie jest całkowicie obojętny dla badanego układu. Jego wejście może obciążyć obwód o dużej impedancji, dlatego odczyt nie zawsze dokładnie odpowiada napięciu bez podłączonego miernika.
Przerwanie jednego elementu gasi całą gałąź
Jeśli przepali się żarówka w prostym szeregu, prąd przestaje płynąć przez wszystkie elementy tej gałęzi. Podobny efekt daje pęknięta ścieżka albo luźny styk w przewodzie: nawet sprawne części mogą przestać działać, bo obwód nie ma już zamkniętej drogi.
W układzie szeregowym z rezystorami napięcie na każdym z nich zależy od jego rezystancji i wspólnego prądu. Większy rezystor ma większy spadek napięcia, ale nie oznacza to, że dowolny element szeregowy dostanie napięcie „przypisane” wyłącznie do siebie. Odbiornik, jego parametry i obciążenie całego układu wpływają na warunki pracy.
Uważam, że przy diagnozowaniu starej elektroniki najczytelniej zacząć od pytania, czy gałąź jest zamknięta, a dopiero potem analizować wartości napięć. Taka kolejność pozwala szybko odróżnić przerwę w obwodzie od błędnego podziału napięcia.
Najpierw znajdź drogę prądu, potem interpretuj odczyt
Na schemacie zaznacz węzły, czyli miejsca, w których przewody lub ścieżki łączą kilka elementów. Jeśli między badanymi częściami nie ma rozgałęzienia, ten sam prąd płynie przez każdą z nich; jeśli pojawia się odgałęzienie, układ nie jest już jednym prostym szeregiem.
Przy pomiarze prądu wyłącz zasilanie przed wpięciem miernika i upewnij się, że przewód pomiarowy znajduje się w odpowiednim gnieździe. Przy napięciu pozostaw obwód zamknięty i podłącz miernik równolegle do badanego fragmentu. Nie mierz prądu, przykładając sondy równolegle do źródła, a przy urządzeniach zasilanych z sieci nie eksperymentuj bez odpowiednich kwalifikacji i zabezpieczeń.